ତେଲୁଗୁ ଭାଷା

ତେଲୁଗୁ ଭାଷା
(Telugu languageରୁ ଲେଉଟି ଆସିଛି)

ତେଲୁଗୁ, ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶତେଲେଙ୍ଗାନାର ବାସିନ୍ଦାମାନଙ୍କର ଏକ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷା ଅଟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ସରକାରୀ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଅଟେ । ପାଖାପାଖି ୯୬ ନିୟୁତ ଲୋକ (୨୦୨୨ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ)ଙ୍କଦ୍ୱାରା କହୁଥିବା ତେଲୁଗୁ ଭାଷା ପରିବାରର ସର୍ବାଧିକ କଥିତ ସଦସ୍ୟ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ୨୨ଟି ଅନୁସୂଚିତ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ।[୭] ହିନ୍ଦୀବଙ୍ଗଳା ବ୍ୟତୀତ ଏକାଧିକ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରାଥମିକ ସରକାରୀ ମାନ୍ୟତା ପାଇଥିବା ଅଳ୍ପ କେତେକ ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ଅନ୍ୟତମ ।[୮] ତେଲୁଗୁ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା ଭାବରେ ମନୋନୀତ ଛଅଟି ଭାଷା ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ । ଏହା ପୃଥିବୀର ୧୪ତମ ସର୍ବାଧିକ କଥିତ ମାତୃଭାଷା ଅଟେ ।[୯] ଆଧୁନିକ ମାନକ ତେଲୁଗୁ ଉପକୂଳ ଆନ୍ଧ୍ରର କ୍ରିଷ୍ଣା-ଗୋଦାବରୀ ତ୍ରିକୋଣଭୂମୀ ଅଞ୍ଚଳର ଉପଭାଷା ଉପରେ ଆଧାରିତ ।[୧୦][୧୧][୧୨]

ତେଲୁଗୁ
తెలుగు
The word "Telugu" in Telugu script
Pronunciation[ˈteluɡu]
କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳଭାରତ
ସ୍ଥାନଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ and ତେଲେଙ୍ଗାନା (India)
Yanam (India)
ଆଞ୍ଚଳିକତାତେଲୁଗୁ ଲୋକ
Native ଭାଷାଭାଷୀ
[୧][୨]
L2 speakers: ୧୧ million[୧]
ଦ୍ରାବିଡ଼ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ
  • South-Central
    • ତେଲୁଗୁ
Early form
ପ୍ରାକ-ତେଲୁଗୁ
ଉପଭାଷାସମୂହ
ତେଲୁଗୁ ଲିପି
ଭାରତୀ ବ୍ରେଲି (ତେଲୁଗୁ)
Signed Telugu
Official status
କେଉଁଠି ସରକାରୀ ଭାଷା
 India
Recognised minority
language in
* South Africa (protected language)[୪]
ଭାଷା କୋଡ଼
ISO 639-1te
ISO 639-2tel
ISO 639-3telinclusive code
Individual code:
tel
ଗ୍ଲୋଟୋଲୋଗtelu1262  Telugu[୫]
oldt1249  Old Telugu[୬]
Linguasphere49-DBA-aa
In dark blue, Telugu is spoken by a majority. In light blue, it is spoken by a significant minority.
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters. For a guide to IPA symbols, see Help:IPA.

ତେଲୁଗୁ ଭାଷା କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତାମିଲନାଡୁ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଛତିଶଗଡ଼ ଏବଂ କେନ୍ଦ୍ର ଶାସିତ ଅଞ୍ଚଳ ପୁଡୁଚେରୀ ଏବଂ ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜରେ ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ, ମାଲେସିଆ, ମରିସସ, ୟୁଏଇ, ସାଉଦି ଆରବ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରେ ଥିବା ତେଲୁଗୁ ପ୍ରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାଷା କହୁଛନ୍ତି ।[୧୩][୧୪] ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଭାଷା ଅଟେ ।[୧୫] ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଏକ ସଂରକ୍ଷିତ ଭାଷା ଏବଂ କ୍ୱାଜୁଲୁ-ନାଟାଲ ପ୍ରଦେଶର ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ବିକଳ୍ପ ତୃତୀୟ ଭାଷା ଭାବରେ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ ।[୧୬][୧୭]

ମିଖାଇଲ୍ ଏସ୍ ଆଣ୍ଡ୍ରୋନୋଭଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦ ବେଳକୁ ତେଲୁଗୁ ପ୍ରୋଟୋ-ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିଲା।[୧୮] ତେଲୁଗୁ ଶବ୍ଦ ଥିବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶିଳାଲେଖ ଗୁଡ଼ିକ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୪୦୦ ମସିହାରେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ଭଟ୍ଟିପ୍ରୋଲୁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।[୧୯] ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ (ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୫୭), ସାତବାହନ ଓ ବିଷ୍ଣୁକୁଣ୍ଡିନାସଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରେ ମଧ୍ୟ ତେଲୁଗୁ ଶବ୍ଦ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା ।[୨୦] ପୁରୁଣା ତେଲୁଗୁ ଲିପିରେ ଥିବା ଶିଳାଲେଖ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଓ ମିଆଁମାରଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ମିଳିଥିଲା । ତେଲୁଗୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ରାଜବଂଶ ଯଥା କାକଟିଆ, ବିଜୟନଗର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ପୂର୍ବ ଚାଲୁକ୍ୟ, ପୂର୍ବ ଗଙ୍ଗା, କୁତୁବ ସାହି, ମଦୁରାଇ ନାୟକ, ତଞ୍ଜାଭୁର ନାୟକମାନଙ୍କର ଅଦାଲତଭାଷା ଥିଲା ।[୨୧] ତାମିଲନାଡୁର ତଞ୍ଜାଭୁର ମରାଠାଙ୍କ ଭଳି ଅଣ-ତେଲୁଗୁ ରାଜବଂଶମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଲୁଗୁକୁ ନିଜ ମାତୃଭୂମି ବାହାରେ ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ଭାଷା ଭାବରେ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।[୨୨]

ତେଲୁଗୁର ଏକ ହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟର ଏକ ଅଖଣ୍ଡ, ବିଶାଳ ଏବଂ ବିବିଧ ସାହିତ୍ୟ ପରମ୍ପରା ରହିଛି ।[୨୩] ପାବୁଲୁରି ମଲ୍ଲାନାଙ୍କ ସାର ସାଙ୍ଗରାହା ଗଣିତାମୁ (ଏକାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ) କୌଣସି ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷାରେ ଗଣିତ ଉପରେ ପ୍ରଥମ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଟେ ।[୨୪] ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମୃତି ଶକ୍ତି ଏବଂ ସାହିତ୍ୟ ଓ ପ୍ରୋସୋଡି ବିଷୟରେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଆବଶ୍ୟକତା ଥିବା ଏକ ସାହିତ୍ୟ ପରିବେଷଣ 'ଅବଧାନ' ପାଞ୍ଚ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ତେଲୁଗୁ କବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଚାଷ କରାଯାଉଥିଲା ।[୨୫] ତେଲୁଗୁ ଭାଷାରେ ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ପ୍ରାକ୍-ଉପନିବେଶିକ ଶିଳାଲେଖ ରହିଛି ।[୨୬]

ପ୍ରାକ୍ ଔପନିବେଶିକ ଯୁଗରେ ତେଲୁଗୁ ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଉଚ୍ଚ ସଂସ୍କୃତିର ଭାଷା ପାଲଟିଥିଲା । ବିଜୟା ରାମାସ୍ୱାମୀ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଯୁଗରେ ଆଧୁନିକ ୟୁରୋପର ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାଷା ଭାବରେ ଫ୍ରାନ୍ସର ଅତ୍ୟଧିକ ଆଧିପତ୍ୟ ସହିତ ତୁଳନା କରିଥିଲେ ।[୨୭] ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଉପଧାରା ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ସଙ୍ଗୀତର ବିକାଶରେ ତେଲୁଗୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଲାଭ କରିଥାଏ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ପରମ୍ପରା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ । ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ଅଣ-ତେଲୁଗୁ ଲୋକମାନେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷଣର ପ୍ରାକୃତିକ ସଙ୍ଗୀତତା ଉପରେ ମନ୍ତବ୍ୟ ଦେଇ ଏହାକୁ ଏକ ମଧୁର ଏବଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଭାଷା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।[୨୮]

ଆଧାର ସମ୍ପାଦନା

  1. ୧.୦ ୧.୧ ଛାଞ୍ଚ:E22
  2. "Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues – 2011". censusindia.gov.in. Office of the Registrar General & Census Commissioner, India. Archived from the original on 16 July 2019. Retrieved 2018-07-07.
  3. "West Bengal shows 'Mamata' to Telugus". The Hans India (in ଇଂରାଜୀ). 2020-12-24. Archived from the original on 23 December 2020. Retrieved 2020-12-31.
  4. "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 – Chapter 1: Founding Provisions". gov.za. Archived from the original on 28 October 2014. Retrieved 6 December 2014.
  5. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Telugu". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. {{cite book}}: External link in |chapterurl= (help); Unknown parameter |chapterurl= ignored (|chapter-url= suggested) (help)
  6. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Old Telugu". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History. {{cite book}}: External link in |chapterurl= (help); Unknown parameter |chapterurl= ignored (|chapter-url= suggested) (help)
  7. "Dravidian languages | History, Grammar, Map, & Facts | Britannica". www.britannica.com (in ଇଂରାଜୀ). 2023-05-12. Retrieved 2023-05-19.
  8. "Making Telugu compulsory: Mother tongues, the last stronghold against Hindi imposition". The News Minute (in ଇଂରାଜୀ). 2017-12-12. Retrieved 2023-05-19.
  9. "the world". Ethnologue (Free All) (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2023-05-19.
  10. Dalby, Andrew (2015-10-28). Dictionary of Languages: The definitive reference to more than 400 languages (in ଇଂରାଜୀ). Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4081-0214-5.
  11. Frawley, William (2003-05). International Encyclopedia of Linguistics: 4-Volume Set (in ଇଂରାଜୀ). Oxford University Press, USA. ISBN 978-0-19-513977-8. {{cite book}}: Check date values in: |date= (help)
  12. Garry, Jane; Rubino, Carl R. Galvez (2001). Facts about the World's Languages: An Encyclopedia of the World's Major Languages, Past and Present (in ଇଂରାଜୀ). H.W. Wilson. ISBN 978-0-8242-0970-4.
  13. Oonk, Gijsbert (2007). Global Indian Diasporas: Exploring Trajectories of Migration and Theory (in ଇଂରାଜୀ). Amsterdam University Press. ISBN 978-90-5356-035-8.
  14. Rajan, S. Irudaya; Saxena, Prem (2019-10-10). India's Low-Skilled Migration to the Middle East: Policies, Politics and Challenges (in ଇଂରାଜୀ). Springer Nature. ISBN 978-981-13-9224-5.
  15. "Do you speak Telugu? Welcome to America". BBC News (in ବ୍ରିଟିଶ୍‌ ଇଂରାଜୀ). 2018-10-20. Retrieved 2023-05-19.
  16. "Constitution of the Republic of South Africa, 1996 - Chapter 1: Founding Provisions | South African Government". www.gov.za. Retrieved 2023-05-19.
  17. India, The Hans (2014-03-21). "Telugu to be an official subject in South African schools". www.thehansindia.com (in ଇଂରାଜୀ). Retrieved 2023-05-19.
  18. Andronov, Mikhail Sergeevich (2003). A Comparative Grammar of the Dravidian Languages (in ଇଂରାଜୀ). Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-04455-4.
  19. Studies, Indian Society for Prehistoric and Quaternary (1979). Essays in Indian Protohistory (in ଇଂରାଜୀ). Indian Society for Prehistoric and Quaternary Studies [by] B.R. Publishing Corporation. ISBN 978-0-391-01866-2.
  20. "How Telugu won legal battle for 'classical' tag". The Times of India. 2017-12-18. ISSN 0971-8257. Retrieved 2023-05-19.
  21. Rao, Manjushri; Pande, Susmita; Miśra, Bhāskaranātha (1996). India's Cultural Relations with South-east Asia (in ଇଂରାଜୀ). Sharada Publishing House. ISBN 978-81-85616-39-1.
  22. "Accelerated Motion: Towards a New Dance Literacy in America". www.oberlinlibstaff.com. Retrieved 2023-05-19.
  23. Harder, Hans (2017-08-03). Literature and Nationalist Ideology: Writing Histories of Modern Indian Languages (in ଇଂରାଜୀ). Routledge. ISBN 978-1-351-38435-3.
  24. Yadav, B. S.; Mohan, Man (2011-01-20). Ancient Indian Leaps into Mathematics (in ଇଂରାଜୀ). Springer Science & Business Media. ISBN 978-0-8176-4695-0.
  25. Mukherjee, Sujit (1998). A Dictionary of Indian Literature: Beginnings-1850 (in ଇଂରାଜୀ). Orient Blackswan. ISBN 978-81-250-1453-9.
  26. "Wayback Machine" (PDF). web.archive.org. 2017-02-19. Archived from the original (PDF) on 2017-02-19. Retrieved 2023-05-19.
  27. University, Vijaya Ramaswamy, Jawaharlal Nehru (2017-08-25). Historical Dictionary of the Tamils (in ଇଂରାଜୀ). Rowman & Littlefield. ISBN 978-1-5381-0686-0.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  28. Fox-Strangways, Arthur Henry (1914). The Music of Hindostan (in ଇଂରାଜୀ). Mittal Publications.