ଭବାନୀ, ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅତିରଞ୍ଜିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପ । ଭବାନୀର ସଂସ୍କୃତ ଅର୍ଥ " ଜୀବନ ଡାତା " , ଅର୍ଥ ପ୍ରକୃତିର ସୃଜନ ଶକ୍ତି । ଭବାନୀଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଥିବା ଦେବୀ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥାଏ । ଏହି ପ୍ରେମ - ରୂପକୁ ଖୁବ ପ୍ରଖର ପ୍ରେମ କୁହାଯାଇପାରେ । 

ଭବାନୀ
Bhavani shankara.JPG
A shrine to Bhavani
Goddess of Power
Devanagariभवानी
AffiliationShakti, Parvati
WeaponBow and Arrow
ConsortShiva
MountTiger

ଛତ୍ରପତି ଶିବାଜିଙ୍କ ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ଭବାନୀ ଥିଲେ । ସେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେବୀ ଭବାନୀ ନାକ ନାମରେ ସମର୍ପିତ କରିଥିଲେ । ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର ତୁଳଜାପୁରଠାରେ 12 ଶ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିବା ଏକ ମନ୍ଦିରା ଦେବୀ ଭବାନୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଏଠାରେ 1 ମିଟର ଉଛ ଦେବୀ ଭବାନୀଙ୍କ ପ୍ରତିକୃତି ରହିଛି ଯାହାଙ୍କ 8ଟି ଅସ୍ତ୍ରଧାରିତ ହସ୍ତ ରହିଛି । ସେ ପୁରା କାଳରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ମହିଷାସୁର ବଧ କରିଥିଲେ ତାହା ଏବେ ମହିଶୂର ନାମରେ ପରିଚିତ । 

ଭବାନୀଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

 ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର ତୁଳଜାପୁରଠାରେ ଥିବା ଭବାନୀ ମନ୍ଦିର ଭାରତର 51ଟି ଶକ୍ତି ପୀଠ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ।ଏହା 12 ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିବା ବେଳେ 1537ରୁ 1540 ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ତୁଲାଜା ଭବାନୀ ମନ୍ଦିର ଚିତ୍ତୋର ଗଡଠାରେ ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । ଏହାର ଅବସ୍ଥିତି  18°00′41″N 76°07′32″E / 18.011386°N 76.125641°E / 18.011386; 76.125641.ଠାରେ । 

ଇତିହାସସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର 4ଟି ଶକ୍ତି ପିଠ ତୁଳଜାପୁରର ମାଁ ଭବାନୀ ପିଠ , କୋଲାପୁରର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୀଠ ମାହୁରର ମହାମାୟା ରେଣୁକା ପୀଠ ଓ ଶକ୍ତି ଶ୍ରୁଙ୍ଗ  ପିଠ ଜଗଦମ୍ବାଠାରେ ମାଁଙ୍କୁ ଆଦ୍ଯ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯାଇଥାଏ । ତାମିଲନାଡୁର ପେରିୟାପାଳୟାମର ସି ଭବାନୀ ଆମ୍ମାନ ଓ ଆମ୍ବେଯୋଗାଇ , ଆଉନ୍ଧଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ପିଠ ଗୁଡିକ ରହିଛି । 

 
Goddess Bhavani giving the sword to Shivaji, at Tuljapur.

ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଁ ଭବାନୀଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶ୍ରର୍ଦ୍ଧାର ସହ ଆରାଧନାକରାଯାଇଥାଏ । ତାଙ୍କୁ " ଉଗ୍ର ରୂପ"ର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ନିଆଯାଇ କରୁଣାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ନିଆଯାଇଥାଏ । ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ବିଭିନ୍ନ ଜାତି , ଉପଜାତି ଓ ପରିବାର ଗଣ ଦେବୀ ଭବାନୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପରିବାରର ଆରାଧ୍ୟା ଦେବୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥାନ୍ତି । 

ମାଁ ଭବାନୀ ମଦିର ଯମୁନାଞ୍ଚଳ ନାମକ ପାହାଡରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହା ଶୋଲାପୁରଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ସହୟାଦ୍ରି ପର୍ବତ ମାଳର ଗଡାଣିରେ ଅବସ୍ଥିତ । ମନ୍ଦିରର ସମ୍ମୁଖରେ ଅନେକ ସୋପାନ ଆରୋହଣ କରି ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରବେଶ କରାଯାଇଥାଏ । ଏଠାରେ ମାଁଙ୍କ ପ୍ରତିମୂର୍ତି 3 ଫୁଟ ଉତଚ୍ଛ ଗ୍ରାନାଇଟରେ ନିର୍ମିତ , ଅସ୍ତ ଭୁଜ ବିଶିଷ୍ଟ , ଏକ ହସ୍ତରେ ଦାନବର ଶିର ଓ ଅନନ୍ୟ ହସ୍ତ ମାନଙ୍କରେ ଅସ୍ତ୍ର ରହିଛି । କିମ୍ବସନ୍ତି ଅନୁସାରେ ମଟାଙ୍ଗା ଦାନବ ଦେବତା ଓ ମଣିଷ ମାନକ ଉପରେ ବହୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରିବାରୁ ଦେବତା ମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଭେଟି ସାହାଯ୍ୟ ଭିକ୍ଷ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ସେମାନେ ଦେବୀ ମାଁ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ । ମାଁ ଶକ୍ତି ଦେବୀ ବିଦ୍ୱନ୍ଶକାରିଣୀ ବେଶ ଗ୍ରହଣ କରି ଅନନ୍ୟ ସପ୍ତ ମାତାଙ୍କ ସହ ମାତୁଙ୍ଗାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ତାହାର ମସ୍ତକ ଛିନ୍ନ କରିଥିଲେ । ମହିଷାସୁର ନାମକ ଅନନ୍ୟ ଏକ ଦାନବ , ଯିଏ ଆରଣ୍ୟ ଶଣ୍ଢ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା , ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କରିଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ "ମହିଷାସୁର ମର୍ଦିନି" ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ତାହା ପରେ ଯମୁନାଞ୍ଚଳ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ଅବସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ । 

 ଏଠାରେ ଦୈନିକ 4ଟି ରୀତି ପାଳନ କରାଯିବା ସହ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଗୁଡି ପଦବା , ଶ୍ରୀଲା ଷଷଷ୍ଠୀ , ଲଳିତା ପଞ୍ଚମୀ , ମକର ସଙ୍କରନ୍ତି , ରଥସପ୍ତମୀ ଆଦି ପାଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ନବରାତ୍ର ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବହୁ ଆଡମ୍ବରରେ ପାଳିତ ହୁଏ । 

ପୁନଶ୍ଚ ଦେଖଣା ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

ନୋଟ ସବୁ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

ପୁନଶ୍ଚ ପଠନ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

  • Hindu Goddesses: Vision of the Divine Feminine in the Hindu Religious Traditions (ISBN 81-208-0379-5) by David Kinsley