ଚନ୍ଦନ

ଏକ ପ୍ରକାର ସୁବାସିତ ଗଛ
ଚନ୍ଦନ
Santalum album - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-128.jpg
ଚନ୍ଦନ ଗଛ
ବିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ଶ୍ରେଣୀବିଭାଗ
କୁଳ: ସାନ୍ତାଲାସି
ପ୍ରଜାତି: ସାନ୍ତାଲମ ଆଲବମ

ସମଗ୍ର ମାନବ ଜାତିକୁ ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ ପ୍ରକୃତିର ଅମୂଲ୍ୟତମ ଉପହାର କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେବ ନାହିଁ । ଏହି ଦେବଯୋଗ୍ୟ ବୃକ୍ଷଟି ନିଜର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯେପରି ଭାରତୀୟ ଜନଜୀବନରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛି, ସେହିପରି ଔଷଧୀୟ ଉପଯୋଗିତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ବେଶ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ । ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ ଭାରତର ସର୍ବାଧିକ ୨୦ଟି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବସାୟିକ ଔଷଧୀୟ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।[୧] ମୂଲ୍ୟ ଓ ଉପଯୋଗୀତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଷଧୀୟ ଗଛ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚରେ ରହିଆସିଛି । ସୁତରାଂ ବ୍ୟବସାୟିକ ଭିତ୍ତିରେ ଏହାର କୃଷିକରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଭଦାୟକ ଅଟେ ।

ଗଛସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

ଏହା ଏକ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର (୪ରୁ ୯ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ) ବହୁ ବର୍ଷାୟୁ(ପାଖାପାଖି ୧୦୦ ବର୍ଷ), ଚିରହରିତ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ପରଜୀବୀ ବୃକ୍ଷ ଅଟେ । ଏହାର ଶାଖାଗୁଡିକ ନମନୀୟ ଓ ଦୋଳାୟମାନ ଅଟେ । ଏହାର ବକ୍କଳ ଗାଢ ଧୂସର ରଙ୍ଗ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଆବଡାଖାବଡା । ପତ୍ରଗୁଡିକ ସରଳ ପରସ୍ପର ବିପରୀତମୁଖୀ, ବୃତ୍ତାଭସ୍ତାକାର, ଅଗ୍ରଭାଗ ବର୍ଚ୍ଛାକାର, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ମସୃଣ । ଫଳ ଗୁଡିକ ଉଭୟ ଲିଙ୍ଗୀ, ବାଇଗଣୀ ବା ନାଲି ମିଶା ବାଇଗଣ ରଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଓ ଅଗ୍ରଜ ବା କକ୍ଷଜ ସସିମ ସ୍ତବକରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତି । ଏହାର ଫଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଲାକୃତି, କଠିନ ଆବରଣଯୁକ୍ତ ଓ ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗ ଅଟେ । ଏହାର ମଞ୍ଜିଗୁଡିକ କଠିନ ଚିକ୍କଣ ଓ ଧଳା ରଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ । ଏହାର ମଞ୍ଜ କାଠ ଈଷତ ହଳଦୀ ରଙ୍ଗ ଓ ସୁଗନ୍ଧମୟ । ସାତବର୍ଷ ଆୟୁପରେ ଏଥିରେ ମଞ୍ଜି କାଠ (ଚନ୍ଦନର ସର୍ବାଧିକ ଉପଯୋଗୀ ଅଂଶ) ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ୧୫ ବର୍ଷୀଆ ଗଛର ମଞ୍ଜ କାଠରୁ ତେଲ ନିଷ୍କାସନ କରାଯାଇଥାଏ । ଗଛର ଆୟୁ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ ତେଲର ମାତ୍ରା ବଢିଥାଏ । ଚନ୍ଦନ ଗଛର ଚେରରୁ ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ତେଲ ମିଳିଥାଏ । ଏହା ଭାରତର ମୁଖ୍ୟତଃ କର୍ଣ୍ଣାଟକ , ତାମିଲନାଡୁ ଓ କେରଳ ରାଜ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ରପତ୍ତନଠାରୁ ୧୨୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।

 
ଚନ୍ଦନ ଗଛ

ଚନ୍ଦନକାଠରୁ ମିଳୁଥିବା ଉଦବାୟୀ ଚନ୍ଦନ ତେଲ ଅତ୍ୟଧିକ ଉପକାରୀ । ଏହି ତେଲରେ ଦୁଇଟି ହେଉଛି ଆଲଫା ସାଣ୍ଟାନଲ ଏବଂ ବିଟା ସାଣ୍ଟାନଲ । ଏହା ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଓ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ଅଟେ । ମୁଖ୍ୟତଃ ହିନ୍ଦୁ ପୂଜାପର୍ବାଣୀରେ ଏହି ତେଲର ବ୍ୟବ‌ହାର ହୋଇଥାଏ । ଆୟୁର୍ବେଦରେ ଚନ୍ଦନ କାଠକୁ ଶାରିରୀକ ଏବଂ ମାନସିକ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ବ୍ୟବ‌ହାର କାରାଯାଏ ।[୨]

 
ବଡ଼ ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ

ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଓ ପ୍ରୟୋଗସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

ଏହାର କାଠ, ବକ୍କଳ ଓ ତେଲକୁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହାର କାଠ ତିକ୍ତ ଓ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ । ଏହା ମୁତ୍ରବର୍ଦ୍ଧକ, ବିରେଚକ, ହୃଦରୋଗ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ, ପୋଡାଜଳା ଆଦି ଅନୁଭବ, ମସ୍ତିସ୍କ ପ୍ରଦାହ, ଚର୍ମରୋଗ, କୁଷ୍ଠ, ମାନସିକ ସମସ୍ୟା, ଜଣ୍ଡିସ, କଫ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।[୩] ଏହାର ବକ୍କଳ ମ୍ୟାଲେରିଆ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ । ଏହାଛଡା ଅମ୍ଳଜନିତ ସମସ୍ୟା, ଚର୍ମରୋଗ, କାଛୁକୁଣ୍ଡିଆ ଇତ୍ୟାଦିରେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ ।[୪] ଏହାର କାଠ ମଧ୍ୟ ଦେବ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିରେ ଚନ୍ଦନସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ପୂଜା ବିଧିରେ ଚନ୍ଦନର ବିଶେଷ ଭୂମିକା ରହିଛି । ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପରେ ପରେ ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗରେ ଚନ୍ଦନ ଲାଗି କରାଯାଏ ।

 
ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ଥିବା ଏକ ଚନ୍ଦନ ବୃକ୍ଷ

ଆଧାରସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ

  1. "LIST OF IMPORTANT MEDICINAL PLANTS AND THEIR USES". Odisha Forest Development Corporation. Retrieved 22 July 2016.
  2. "Sandalwood (Santalum album)". Nature's Garden. Retrieved 22 July 2016.
  3. "Medicinal plants Sandalwood uses and images". Home remedies & best natural treatment. Retrieved 22 July 2016.
  4. "Alwaya Ayurveda". Retrieved 22 July 2016.